Giới thiệu
Độ sâu trường ảnh — Depth of Field (DOF) — là vùng khoảng cách trong ảnh mà mọi thứ đều rõ nét. Một bức ảnh có DOF mỏng (nông) thì chỉ chủ thể chính sắc nét, phần còn lại mờ ảo. DOF dày (sâu) thì mọi thứ từ gần đến xa đều rõ.
Bốn yếu tố quyết định DOF
1. Khẩu độ
Yếu tố mạnh nhất: Khẩu càng lớn (số f càng nhỏ), DOF càng mỏng.
- f/1.4: Vùng nét rất mỏng — chỉ vài cm
- f/8: Vùng nét rộng — phù hợp phong cảnh
- f/16: Hầu như mọi thứ đều nét
2. Khoảng cách đến chủ thể
Càng đến gần chủ thể, DOF càng mỏng. Chụp một bông hoa ở 10cm với f/2.8 — hậu cảnh sẽ tan biến. Lùi ra 3m với cùng khẩu độ — mọi thứ sau hoa vẫn rõ.
3. Tiêu cự ống kính
Ống kính dài (tele) tạo DOF mỏng hơn ống góc rộng ở cùng khẩu độ.
- 24mm ở f/2.8: DOF tương đối sâu
- 200mm ở f/2.8: DOF cực mỏng
4. Kích thước cảm biến
Máy full-frame tạo DOF mỏng hơn máy crop-sensor (APS-C / Micro Four Thirds) ở cùng tiêu cự và khẩu độ.
Ví dụ thực tế: Chụp ảnh với 50mm f/1.8:
- Trên full-frame: Xóa phông rất đẹp
- Trên APS-C (x1.5 crop): DOF tương đương f/2.5
- Trên Micro Four Thirds (x2 crop): DOF tương đương f/3.6
Khi nào nên dùng DOF mỏng?
- Chân dung: Tách chủ thể khỏi hậu cảnh lộn xộn
- Macro: Làm nổi bật chi tiết nhỏ
- Thể thao: Cô lập vận động viên khỏi đám đông
Khi nào nên dùng DOF sâu?
- Phong cảnh: Cần mọi thứ rõ nét từ tiền cảnh đến hậu cảnh
- Kiến trúc: Đường nét công trình cần sắc sảo
- Ảnh đường phố: Mọi người và bối cảnh đều quan trọng
Ống kính và DOF
Ống kính góc rộng (16-35mm): DOF tự nhiên rất sâu. Ngay cả ở f/2.8, mọi thứ trong khoảng 2m đến vô cực đều nét.
Ống kính tele (70-200mm): DOF rất mỏng. Ở 200mm f/2.8, vùng nét chỉ vài cm. Rót một ly nước, lấy nét vào giọt nước trên thành ly — phần còn lại của ly sẽ mờ.
Lens macro (100mm f/2.8): DOF siêu mỏng ở cự ly gần — đôi khi chỉ 1-2mm. Phải dùng khẩu nhỏ (f/11-f/16) để có đủ vùng nét.
Công cụ tính DOF
Để tính toán chính xác, bạn có thể dùng các app như DOF Calculator hoặc website PhotoPills. Nhập máy ảnh, tiêu cự, khẩu độ và khoảng cách — nó sẽ cho bạn biết vùng nét chính xác.
Bài tập thực hành
Xóa phông chân dung: 85mm hoặc 50mm ở f/1.8 hoặc f/2.8. Chụp người cách nền tối thiểu 2m.
Phong cảnh sâu: 24mm ở f/11. Lấy nét vào điểm ở 1/3 khung hình từ dưới lên (hyperfocal).
DOF siêu mỏng: Ống macro hoặc kit lens ở chế độ macro. Chụp một đồng xu ở gần nhất có thể, ở f/2.8 và f/16 — so sánh.
Kết luận
Điều khiển DOF là một trong những kỹ năng quan trọng nhất để nâng tầm ảnh của bạn. Một nhiếp ảnh gia giỏi có thể kể câu chuyện chỉ bằng cách chọn thứ gì nét và thứ gì mờ.