Một bức ảnh mờ - lấy nét không chính xác có thể phá hỏng mọi công sức của bạn. Ngược lại, một bức ảnh lấy nét chuẩn xác sẽ làm cho chủ thể nổi bật và câu chuyện trở nên rõ ràng. Hãy cùng tìm hiểu về các chế độ lấy nét và khi nào nên dùng chúng.
Các chế độ lấy nét tự động (AF)
Hầu hết máy ảnh hiện đại có 3-4 chế độ lấy nét tự động:
AF-S (Single - một lần)
AF-S là chế độ lấy nét một lần. Máy ảnh lấy nét khi bạn bấm nửa nút chụp, khóa nét lại và giữ nguyên cho đến khi bạn chụp. Nếu chủ thể di chuyển sau đó, máy sẽ không lấy nét lại.
- Chụp chân dung tĩnh
- Chụp phong cảnh
- Chụp sản phẩm
- Bất kỳ chủ thể nào không di chuyển
AF-C (Continuous - liên tục)
AF-C là chế độ lấy nét liên tục. Máy ảnh liên tục điều chỉnh lấy nét khi chủ thể di chuyển hoặc khi bạn di chuyển máy. Bạn giữ nửa nút chụp, máy sẽ "bám" nét vào chủ thể.
- Chụp thể thao, đua xe, động vật hoang dã
- Chụp trẻ em đang chơi, thú cưng chạy nhảy
- Chụp chim bay
- Bất kỳ chủ thể chuyển động nào
AF-A (Automatic - tự động)
AF-A là chế độ thông minh. Máy ảnh tự động phát hiện chủ thể đứng yên hay di chuyển và chuyển giữa AF-S và AF-C. Tiện lợi nhưng không phải lúc nào cũng chính xác - máy có thể "đoán" sai.
Điểm lấy nét (Focus Points)
Máy ảnh có nhiều điểm lấy nét trên khung hình (từ 9 điểm trên máy cơ bản đến 1053 điểm trên máy cao cấp). Các điểm này có thể được chọn tự động hoặc thủ công.
Chọn điểm lấy nét thủ công
Đây là kỹ năng quan trọng - bạn tự chọn một điểm lấy nét duy nhất và đặt nó vào chủ thể. Cách này giúp bạn kiểm soát chính xác vị trí lấy nét, thay vì để máy ảnh tự quyết định.
Cách chọn điểm lấy nét (trên máy ảnh phổ biến):
1. Chuyển chế độ lấy nét sang AF-S hoặc AF-C (tùy chủ thể)
2. Chọn chế độ chọn điểm là "Single Point"
3. Dùng nút điều hướng hoặc joystick để di chuyển điểm nét
4. Đặt điểm nét vào mắt (chân dung) hoặc chủ thể chính
5. Bấm nửa nút chụp để lấy nét, sau đó bấm hết để chụp
Kỹ thuật Focus and Recompose
Đây là kỹ thuật cổ điển nhưng vô cùng hiệu quả:
"Focus and recompose: Lấy nét vào chủ thể, giữ nửa nút chụp, sau đó di chuyển máy để tạo bố cục mong muốn, rồi bấm hết để chụp."
- Chọn điểm lấy nét trung tâm (điểm này thường chính xác nhất)
- Đặt điểm trung tâm vào chủ thể và bấm nửa nút để lấy nét
- Khóa nét bằng cách giữ nguyên nửa nút chụp
- Di chuyển máy để tạo bố cục mong muốn (chủ thể không còn ở trung tâm)
- Bấm hết nút chụp
Lưu ý: Kỹ thuật này chỉ hoạt động với chủ thể tĩnh và cần cẩn thận với độ sâu trường ảnh nông - khi di chuyển máy, khoảng cách đến chủ thể thay đổi nhẹ có thể làm mất nét.
Back Button Focus (BBF)
Back Button Focus là kỹ thuật tách chức năng lấy nét khỏi nút chụp. Bạn gán chức năng lấy nét cho một nút ở mặt sau máy (thường là AF-ON hoặc nút tùy chỉnh), nút chụp chỉ còn chức năng đo sáng và chụp.
Tại sao nên dùng BBF?
- Không cần chuyển đổi AF-S/AF-C: Dùng nút sau để lấy nét và giữ để bám nét (AF-C), nhả nút để khóa nét (AF-S). Một nút làm cả hai việc.
- Không bị lấy nét lại khi chụp liên tiếp: Khi bạn đã lấy nét xong, có thể chụp nhiều ảnh mà không cần lo máy lấy nét lại giữa các lần bấm.
- Tách biệt rõ ràng: Lấy nét bằng một ngón tay (ngón cái), chụp bằng ngón khác (ngón trỏ).
Cách thiết lập Back Button Focus:
1. Vào menu máy ảnh
2. Tìm tùy chọn "AF Activation" hoặc "Shutter/AE Lock"
3. Chuyển từ "Shutter/AF" sang "AF-ON Only" hoặc "Metering + AF Start"
4. Nút sau (AF-ON) sẽ điều khiển lấy nét
5. Nút chụp chỉ còn chức năng đo sáng và chụp
Lấy nét thủ công (Manual Focus - MF)
Dù AF ngày càng thông minh, MF vẫn có vai trò quan trọng:
- Chụp macro: AF thường tìm sai vị trí ở khoảng cách gần
- Chụp thiên văn: Quá tối để AF hoạt động
- Chụp xuyên qua hàng rào, kính: AF thường bắt vào vật cản thay vì chủ thể
- Focus peaking: Nhiều máy mirrorless có focus peaking (tô màu vùng nét) giúp MF dễ dàng
Các chế độ vùng lấy nét (AF Area Mode)
| Chế độ | Mô tả | Dùng khi |
|---|---|---|
| Single Point | Một điểm nét duy nhất | Chân dung, chủ thể tĩnh |
| Dynamic Area | Chọn điểm chính, máy hỗ trợ điểm phụ | Chủ thể chuyển động khó đoán |
| Zone AF | Vùng điểm nét (9-25 điểm) | Chụp chim, thể thao |
| Wide/Tracking | Máy tự động bám theo chủ thể | Chủ thể di chuyển ngẫu nhiên |
| Eye AF | Tự động lấy nét vào mắt | Chụp chân dung người/thú cưng |
Eye AF là công nghệ đột phá của những năm gần đây. Máy ảnh tự động phát hiện mắt người (và gần đây là động vật) và lấy nét chính xác vào mắt. Đây là tính năng "cứu cánh" cho chụp chân dung.
Lời kết
Lấy nét là kỹ năng cơ bản nhưng cần thời gian để thành thạo. Hãy thử từng chế độ, hiểu khi nào nên dùng AF-S, khi nào cần AF-C. Đừng quên thử Back Button Focus - nhiều người đã không thể quay lại cách chụp cũ sau khi đã dùng BBF!
Minh họa Lấy nét — áp dụng vào thực tế.