ND Filter là gì?
ND (Neutral Density) filter là kính lọc giảm lượng ánh sáng vào ống kính, cho phép bạn sử dụng tốc độ màn trập chậm hơn ngay cả khi trời sáng. Nó giống như đeo kính râm cho máy ảnh.
ND Filter có bao nhiêu stop?
ND filter được đo bằng stop - mỗi stop giảm 50% lượng ánh sáng:
| ND Filter | Stop | Ánh sáng còn lại | Ứng dụng |
|---|---|---|---|
| ND2 | 1 stop | 50% | Giảm DOF ngoài trời |
| ND4 | 2 stop | 25% | Chụp chân dung với khẩu lớn |
| ND8 | 3 stop | 12.5% | Nước chảy nhẹ, hiệu ứng mờ |
| ND16 | 4 stop | 6.25% | Nước mờ ảo ban ngày |
| ND64 | 6 stop | 1.56% | Phong cảnh biển, mây vệt |
| ND1000 | 10 stop | 0.1% | Long exposure ban ngày (30s+) |
| ND100000 | 16 stop | 0.0015% | Siêu long exposure, ban ngày 2 phút+ |
Loại ND phổ biến nhất:
- ND8 (3 stop): Rẻ, dễ dùng, phù hợp chụp nước nhẹ
- ND64 (6 stop): Tiêu chuẩn cho long exposure, nước mờ ảo
- ND1000 (10 stop): Chuyên nghiệp, dùng ban ngày, cần tripod tốt
Tính thời gian phơi sáng
Công thức cơ bản:
Thời gian phơi sáng = Thời gian gốc × 2^(số stop ND)
Ví dụ:
- Không ND: 1/60s (đo từ máy)
- ND64 (6 stop): 1/60s × 2^6 = 1/60s × 64 = ~1 giây
- ND1000 (10 stop): 1/60s × 2^10 = 1/60s × 1024 = ~17 giây
Sử dụng app tính toán:
Tải các app sau để tính tự động:
- PhotoPills (iOS/Android) - Tính ND, Star Trails, Milky Way
- LE Calculator - Đơn giản, miễn phí
- ND Expert - Chuyên cho ND filter
Bảng tra nhanh (với ND1000):
| Không ND | Với ND1000 (10 stop) |
|---|---|
| 1/500s | 2 giây |
| 1/250s | 4 giây |
| 1/125s | 8 giây |
| 1/60s | 17 giây |
| 1/30s | 34 giây |
| 1/15s | 68 giây |
| 1/8s | 2 phút 16 giây |
Thiết lập máy cho Long Exposure
Các bước:
- Lắp tripod vững chắc
- Tắt IS/VR trên ống kính
- Lấy nét trước, chuyển sang MF
- Lấy nét ở vị trí hyperfocal (f/8-f/11)
- Sau đó tắt AF hoàn toàn
- Gắn ND filter
- Bù trừ sáng:
- Đo sáng KHÔNG có ND filter
- Tính thời gian mới dựa trên số stop ND
- Chuyển sang Manual, set thời gian đã tính
- Dùng remote shutter hoặc hẹn giờ 2 giây
- Chụp và chờ
Cấu hình khuyên dùng:
| Thông số | Giá trị |
|---|---|
| Chế độ | Manual (M) |
| ISO | 100 (thấp nhất) |
| Khẩu độ | f/8 - f/11 |
| WB | 5500K hoặc Daylight |
| Chất lượng | RAW |
| Long Exposure NR | On (nếu thời gian > 30s) |
Chụp nước mờ ảo
Đây là ứng dụng phổ biến nhất của ND filter:
| Loại nước | Tốc độ | Kết quả |
|---|---|---|
| Thác nước mạnh | 0.5 - 2s | Mượt như tơ |
| Sóng biển | 2 - 10s | Mặt biển như sương mù |
| Sông suối hiền hòa | 10 - 30s | Nước như kính |
| Hồ phẳng lặng | 30s+ | Phản chiếu hoàn hảo |
Mẹo chụp thác nước:
- Tìm góc chụp từ dưới lên để thấy dòng nước đổ
- Tốc độ 0.5-2 giây là lý tưởng (nếu lâu hơn, nước sẽ mất chi tiết thành một khối trắng)
- Đóng khẩu xuống f/16 để có hiệu ứng sao (sunstar) nếu có nắng
- Dùng CPL filter + ND để giảm lóa và tăng bão hòa màu
Chụp mây vệt
Mây vệt (cloud trails) tạo cảm giác thời gian trôi chảy:
- Tốc độ: 30 giây - 2 phút (tùy tốc độ gió)
- Điều kiện: Trời có mây nhẹ, gió vừa phải
- Khẩu độ: f/8 - f/11
- ND filter: ND64 (6 stop) hoặc ND1000 (10 stop)
Mẹo:
- Giữ một phần foreground (cây, nhà, đá) để tạo chiều sâu
- Chụp vài tấm và chọn tấm có mây đẹp nhất
- Nếu mây chuyển động quá nhanh, giảm thời gian xuống
Chụp bông lau/cỏ trong gió
Chụp bông lau, đồng cỏ trong gió với long exposure:
- ND filter: ND64 hoặc ND1000
- Tốc độ: 5-15 giây
- Điều kiện: Gió nhẹ đến vừa, không quá mạnh
- Kỹ thuật:
- Đặt tripod thấp, gần mặt đất
- Dùng foreground là bông lau mờ (để tạo chiều sâu)
- Background là bầu trời hoặc núi
Lưu ý: Nếu gió quá mạnh, bông lau sẽ rung quá nhanh thành vệt mờ khó coi. Tốc độ lý tưởng là 5-10 giây.
Stacking nhiều tấm
Khi thời gian phơi sáng quá dài (trên 2 phút), noise nhiệt (thermal noise) sẽ xuất hiện. Giải pháp: chụp nhiều tấm ngắn hơn và stack trong Photoshop.
Các bước:
- Chụp 5-10 tấm, mỗi tấm 30 giây (thay vì 1 tấm 5 phút)
- Mở Photoshop → File → Scripts → Load Files into Stack
- Chọn tất cả ảnh
- Chọn tất cả layer, Edit → Auto-Align Layers
- Đổi Blend Mode của tất cả layer (trừ layer dưới cùng) thành Lighten
- Hoặc: Chọn tất cả layer → Convert to Smart Object → Layer → Smart Objects → Stack Mode → Mean/Median
Ưu điểm:
| Phương pháp | Ưu | Nhược |
|---|---|---|
| 1 tấm dài | Đơn giản, 1 file | Noise cao, lâu |
| Stack nhiều tấm | Noise thấp, linh hoạt | Nhiều file, cần xử lý thêm |
Những lưu ý quan trọng
- Rung máy: Dùng remote hoặc timer. Ngay cả ấn nút nhẹ cũng gây rung
- Lóa filter: Dùng tay che viền ống kính hoặc dùng lens hood
- Filter màu: ND filter rẻ tiền có thể làm ảnh bị áp màu (color cast). Mua ND filter của Hoya, B+W, Lee, NiSi
- Bụi trên filter: Lau sạch trước khi chụp - bụi sẽ hiện rõ khi phơi sáng lâu
- Pin dự phòng: Long exposure ngốn pin. Luôn mang pin dự phòng
Long exposure là một trong những kỹ thuật thỏa mãn nhất trong nhiếp ảnh. Khi bạn thấy bức ảnh nước mờ ảo, mây vệt ngang trời - cảm giác như bạn đã chụp được thời gian.