Masking và blend mode trong chỉnh ảnh

Masking - Chìa khóa của hậu kỳ hiện đại

Masking (hay mặt nạ) là kỹ thuật cho phép bạn áp dụng chỉnh sửa lên một phần cụ thể của bức ảnh. Đây là kỹ năng phân biệt người chỉnh ảnh nghiệp dư và chuyên nghiệp.

Luminosity Masks

Luminosity masks là kỹ thuật tạo vùng chọn dựa trên độ sáng của pixel. Thay vì chọn bằng tay, bạn để Photoshop tự động chọn vùng sáng, tối hoặc tông trung bình.

Tạo Luminosity Mask thủ công:

1. Chọn kênh RGB: Vào Channels panel, Ctrl+Click vào thumbnail kênh RGB

   • Kết quả: Chọn tất cả vùng sáng > 50% độ sáng

2. Lưu thành Alpha Channel:

   • Click Save Selection as Channel (icon ở cuối Channels panel)
   • Đặt tên: Brights

3. Tạo mask cho vùng tối (Darks):

   • Ctrl+Click vào channel Brights để chọn ngược lại
   • Hoặc: Select → Inverse (Ctrl+Shift+I)
   • Save selection thành channel mới: Darks

4. Tạo mask cho tông trung bình (Midtones):

   • Deselect (Ctrl+D)
   • Chọn channel Brights, áp dụng Gaussian Blur (Radius 30px)
   • Trừ đi channel Darks bằng Image → Calculations

Luminosity Masks thường dùng:
- Darks 1-3: Vùng tối, từ rất tối đến hơi tối
- Midtones 1-3: Vùng trung bình
- Brights 1-3: Vùng sáng

Mỗi số càng cao, vùng chọn càng hẹp và chính xác

Ứng dụng thực tế:

Mục đích	Mask	Hành động
Mở rộng bóng đổ	Darks	Shadows +20, Curves lên
Giảm cháy mây	Brights 1	Highlights -30
Tăng contrast trung bình	Midtones	Contrast +15, S-Curve
Làm sáng mắt	Brights 2	Exposure +0.5, kết hợp Brush

Color Range Masks

Color Range cho phép chọn dựa trên màu sắc cụ thể.

Cách dùng:

1. Select → Color Range
2. Dùng Eyedropper để click vào màu muốn chọn
3. Điều chỉnh Fuzziness: giá trị càng cao, vùng chọn càng rộng
4. Click Selection Preview: Quick Mask để thấy trực quan
5. OK → tạo Adjustment Layer với mask tự động

Ứng dụng:

• Chọn bầu trời xanh: Click vào trời, Fuzziness 40-60
• Chọn da: Click vào da mặt, Fuzziness 30-50 → chỉnh sửa da
• Chọn cỏ cây: Click vào mảng xanh lá → thay đổi màu mùa

Color Range + Adjustment Layer:

Ví dụ: Nâng tông xanh của biển

1. Select → Color Range → Click vào biển
2. Fussiness: 50
3. OK → Tạo Hue/Saturation Adjustment Layer
   - Color Range tự động tạo mask
4. Trong Hue/Sat: Chọn Blues, tăng Saturation +20
5. Nếu mask chưa chính xác: Dùng Brush đen/trắng sửa

Brush Masking

Brush masking là kỹ thuật thủ công nhưng linh hoạt nhất. Bạn dùng Brush tool để vẽ trực tiếp lên mask.

Các kiểu Brush:

Brush	Phím tắt	Khi nào dùng
Soft Round (mềm)	Shift+[, Shift+]	Da, bầu trời, gradient
Hard Round (cứng)	-	Cạnh sắc, viền tòa nhà
Soft Round + Flow 30%	-	Vẽ nhiều lớp nhẹ (non-destructive)
Texture Brushes	-	Tạo hiệu ứng đặc biệt

Quy tắc Brush Mask:

• Flow thấp (10-30%): Vẽ nhẹ tay, có thể vẽ nhiều lớp
• Opacity 100%: Vẽ mạnh, che/phủ hoàn toàn
• X để đảo màu: Trắng → Đen → Trắng nhanh chóng
• \ (Backslash): Xem mask overlay đỏ để kiểm tra

Mẹo chuyên nghiệp:
- Dùng Flow 10%, vẽ 5-10 lượt thay vì Opacity 100% 1 lượt
- Zoom vào 200% khi vẽ mask chi tiết
- Dùng Pen Tool cho mask cực chính xác (tóc, cành cây)

Gradient Masks

Gradient mask tạo vùng chuyển tiếp mượt giữa vùng được chỉnh và không được chỉnh.

Trong Lightroom:

1. Chọn Gradient Filter (M)
2. Kéo từ trên xuống: Gradient mờ dần từ đỉnh ảnh
3. Điều chỉnh: Exposure, Temp, Contrast chỉ cho phần gradient

Trong Photoshop:

1. Tạo Adjustment Layer (VD: Curves)
2. Click mask trắng của Adjustment Layer
3. Chọn Gradient Tool (G), chọn Foreground to Transparent
4. Kéo từ vùng muốn giữ nguyên đến vùng muốn thay đổi

Ứng dụng:

• Bầu trời: Gradient từ trên xuống, làm tối trời, giữ nguyên cảnh dưới
• Vignette: Gradient Radial (tròn), tối viền, sáng trung tâm
• Chân dung: Gradient từ chân đến đầu, focus vào mắt

Kết hợp Mask với Blend Mode

Sức mạnh thực sự đến từ việc kết hợp mask + blend mode.

Kịch bản 1: Dodge & Burn với Soft Light

1. Tạo layer mới: Fill 50% Gray (Edit → Fill → 50% Gray)
2. Đổi Blend Mode thành Soft Light
3. Layer này không ảnh hưởng đến ảnh (vì 50% gray là trung tính)
4. Dùng Brush:
   - Trắng (Opacity 10%): Làm sáng (Dodge)
   - Đen (Opacity 10%): Làm tối (Burn)
5. Vẽ lên mắt, má, trán để tạo chiều sâu

Kịch bản 2: Texture với Overlay

1. Mở ảnh texture (giấy, bụi, film grain)
2. Kéo vào ảnh chính → Layer mới
3. Đổi Blend Mode → Overlay hoặc Soft Light
4. Giảm Opacity xuống 20-40%
5. Thêm Layer Mask (trắng): Dùng brush đen vẽ lên da mặt để giữ da mịn

Kịch bản 3: Làm sáng vùng tối với Screen

1. Duplicate Background layer
2. Đổi Blend Mode → Screen → Ảnh bật sáng nhưng bị cháy
3. Giữ Alt, click Add Layer Mask (thêm mask đen - ẩn toàn bộ)
4. Dùng brush trắng, Flow 20%, vẽ vào vùng tối muốn làm sáng
5. Điều chỉnh Opacity của layer để kiểm soát cường độ

Bảng tổng hợp kỹ thuật

Kỹ thuật Mask	Độ chính xác	Tốc độ	Dùng cho
Brush Mask	Cao	Chậm	Chỉnh sửa chi tiết, chân dung
Gradient Mask	Trung bình	Nhanh	Bầu trời, viền tối
Luminosity Mask	Rất cao	Trung bình	Tông màu, độ sáng
Color Range	Cao	Nhanh	Chọn màu cụ thể, thay đổi màu
Pen Tool Mask	Rất cao	Chậm	Cắt vùng chính xác (sản phẩm, cắt nền)

Bài tập thực hành

1. Mở một ảnh phong cảnh, tạo Luminosity Mask cho vùng trời và chỉnh Curves
2. Dùng Gradient Mask trong Lightroom để làm tối bầu trời
3. Tạo Dodge & Burn layer với Soft Light blend mode, tập vẽ mặt người mẫu
4. Kết hợp Color Range + Hue/Sat để thay đổi màu của một đối tượng

Masking là kỹ năng cốt lõi của hậu kỳ hiện đại. Một khi thành thạo, bạn sẽ có khả năng kiểm soát hoàn toàn mọi pixel trong ảnh.