Sau khi đã có máy ảnh trong tay, câu hỏi tiếp theo của hầu hết người mới là: "Nên mua ống kính nào?" Ống kính quyết định góc nhìn, độ sâu trường ảnh, và quan trọng nhất - chất lượng hình ảnh. Trong bài này, chúng ta sẽ khám phá tất cả những điều cần biết về ống kính.
Tiêu cự là gì?
Tiêu cự (focal length) là khoảng cách từ quang tâm của thấu kính đến cảm biến khi ống kính được lấy nét ở vô cực, đo bằng milimet (mm). Tiêu cự quyết định góc nhìn (field of view) của ống kính.
Góc rộng (Wide-angle) - dưới 35mm
Ống kính góc rộng có tiêu cự ngắn, cho góc nhìn rộng. Chúng rất phù hợp để chụp:
- Phong cảnh (16-24mm): Bắt trọn toàn cảnh thiên nhiên hùng vĩ
- Kiến trúc (14-20mm): Chụp tòa nhà, nội thất trong không gian hẹp
- Đường phố (24-35mm): Ghi lại khung cảnh đường phố với bối cảnh rộng
Đặc điểm: biến dạng phối cảnh (perspective distortion) - các vật ở gần mép ảnh bị kéo dài ra. Nếu biết tận dụng, hiệu ứng này tạo ra những bức ảnh rất ấn tượng.
Tiêu chuẩn (Standard) - 35mm đến 70mm
Tiêu cự này cho góc nhìn gần giống với mắt người (đặc biệt là 50mm). Đây là tiêu cự linh hoạt nhất:
- 50mm f/1.8: Ống kính "người tình" của mọi nhiếp ảnh gia - giá rẻ, chất lượng cao, khẩu độ lớn
- 35mm: Góc rộng hơn 50mm một chút, phù hợp chụp đường phố và chân dung môi trường
Tele - từ 70mm trở lên
Ống kính tele cho góc nhìn hẹp, giúp "kéo" chủ thể ở xa lại gần:
- 70-200mm: Ống kính tele phổ biến nhất, chụp chân dung, thể thao, sự kiện
- 300mm+: Chụp động vật hoang dã, thể thao chuyên nghiệp, mặt trăng
Ống kính Kit vs Prime vs Zoom
Ống kính Kit
Đây là ống kính đi kèm khi mua máy ảnh, thường là zoom tiêu chuẩn (18-55mm cho APS-C, 24-70mm cho full-frame). Ống kính kit tuy không xuất sắc nhưng đủ dùng để bạn học hỏi và khám phá.
Ống kính Prime (tiêu cự cố định)
Prime chỉ có một tiêu cự duy nhất. Nghe có vẻ bất tiện, nhưng prime có nhiều ưu điểm:
"Ống kính zoom giúp bạn thay đổi bố cục, ống kính prime giúp bạn thay đổi vị trí."
- Chất lượng quang học vượt trội: Íy thấu kính hơn, ánh sáng đi thẳng, cho ảnh sắc nét hơn
- Khẩu độ lớn hơn: f/1.8, f/1.4, thậm chí f/1.2 - giúp chụp thiếu sáng và xóa phông tốt
- Kích thước nhỏ gọn: Prime thường nhỏ hơn zoom cùng tầm giá
- Buộc bạn phải sáng tạo: Không thể zoom, bạn phải di chuyển để tìm góc chụp đẹp
Ống kính Zoom
Zoom cho phép thay đổi tiêu cự linh hoạt. Một ống zoom có thể thay thế nhiều ống prime:
- 24-70mm f/2.8: "Ống kính Tam Hoàng" - zoom tiêu chuẩn cao cấp, chụp gần như mọi thể loại
- 70-200mm f/2.8: Ống kính tele số một, sắc nét và xóa phông đẹp
- 16-35mm f/2.8: Zoom góc rộng cho phong cảnh, kiến trúc
Khẩu độ tối đa
Khẩu độ (aperture) là lỗ mở trong ống kính cho phép ánh sáng đi qua. Khẩu độ được đo bằng số f (f-number). Số f càng nhỏ, khẩu độ càng lớn.
| Ký hiệu | Khẩu độ | Ánh sáng | Xóa phông | Giá thành |
|---|---|---|---|---|
| f/1.2 | Cực lớn | Cực tốt | Cực nhiều | Rất cao |
| f/1.4 | Rất lớn | Rất tốt | Rất nhiều | Cao |
| f/1.8 | Lớn | Tốt | Nhiều | Trung bình |
| f/2.8 | Khá lớn | Khá | Khá | Tùy ống |
| f/4 | Trung bình | Trung bình | Trung bình | Thấp |
| f/5.6 | Nhỏ | Ít | Ít | Rất thấp |
Stabilization (Chống rung)
Nhiều ống kính hiện đại có chống rung quang học (IS - Canon, VR - Nikon, OSS - Sony). Ký hiệu thường thấy: "IS", "VR", "OSS", "OS". Chống rung giúp bạn chụp ở tốc độ màn trập chậm hơn 2-4 stops mà không bị nhòe.
Chọn ống kính cho người mới
Dưới đây là gợi ý theo từng nhu cầu:
Nếu chỉ mua một ống kính duy nhất:
- Chụp tổng hợp: 24-70mm f/2.8 (hoặc 24-105mm f/4 nếu ngân sách thấp)
- Chụp đường phố: 35mm f/1.8 hoặc 50mm f/1.8
- Chụp chân dung: 85mm f/1.8
- Chụp phong cảnh: 16-35mm f/4
Kết luận
Ống kính là khoản đầu tư quan trọng hơn cả thân máy. Một ống kính tốt sẽ đồng hành cùng bạn qua nhiều đời máy. Hãy đầu tư vào ống kính trước, thân máy sau. Với người mới, một chiếc 50mm f/1.8 (giá chỉ 3-5 triệu) kết hợp với ống kit sẽ là bộ đôi hoàn hảo để khám phá nhiếp ảnh.
Ví dụ thực tế về ống kính và tiêu cự — áp dụng vào thực tế.